تردد ۲.۶ میلیون خودروی بالای ۲۰ سال؛ زنگ خطر برای هوای شهرها

به گزارش وبسایت دانش ساختمان، آلودگی هوا یکی از جدی‌ترین چالش‌های کلانشهرهای کشور است و ریشه بسیاری از آن به تردد خودروهای فرسوده و مصرف بالای سوخت‌های فسیلی بازمی‌گردد. به این ترتیب، برنامه‌های نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای قدیمی به یکی از اولویت‌های اصلی مدیریت شهری و سیاست‌گذاری انرژی تبدیل شده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که حدود ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار دستگاه خودروی سواری و وانت فرسوده با عمر بیش از ۲۰ سال در ناوگان کشور حضور دارند. این خودروها به‌طور متوسط سالانه حدود ۸ میلیارد لیتر بنزین مصرف می‌کنند و ادامه فعالیت این ناوگان فرسوده نه تنها هزینه‌های سنگینی بر شبکه حمل‌ونقل تحمیل می‌کند، بلکه سهم قابل توجهی از ناترازی انرژی کشور را نیز رقم می‌زند.

حذف این تعداد خودرو می‌تواند تا ۷۰ درصد از نیاز اضافی کشور به بنزین را کاهش دهد و مسیر را برای مدیریت پایدار مصرف انرژی هموار کند. براساس ارزیابی‌های فنی، خروج خودروهای فرسوده از چرخه مصرف موجب کاهش روزانه ۲۲ میلیون لیتر از مصرف بنزین خواهد شد و این حجم کاهش نه تنها در مدیریت ناترازی عرضه و تقاضای بنزین اثرگذار است، بلکه به کاهش آلودگی هوا، کاهش فشار بر پالایشگاه‌ها و بهبود شاخص‌های سلامت شهری نیز کمک می‌کند.

برنامه هفتم پیشرفت، اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو را هدف‌گذاری کرده است. عملکرد سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که اجرای این برنامه منجر به صرفه‌جویی سالانه یک و نیم میلیارد لیتر بنزین شده است. با وجود این، یک چالش مهم در مسیر تحقق کامل برنامه وجود داشته است؛ منابع حاصل از صرفه‌جویی مصرف سوخت هنوز به‌طور کامل به فرآیند نوسازی اختصاص نیافته و همین موضوع سرعت اجرای طرح را کاهش داده است.

صندوق حمایت از تحقیقات و توسعه صنایع پیشرفته (صحا) نقش کلیدی در تأمین مالی پروژه‌های نوسازی ایفا می‌کند. طبق قانون، خودروسازان موظف هستند در برابر تولید خودرو، فرایند اسقاط را نیز پوشش دهند و در صورت کمبود گواهی اسقاط، بخشی از قیمت خودرو را به صندوق واریز کنند. از مجموع ۱۰ هزار میلیارد تومان اعتباری که باید در اختیار صندوق قرار می‌گرفت، ۴ هزار میلیارد تومان برای پرداخت مطالبات گندمکاران برداشت شده و هنوز به صندوق بازگردانده نشده است.

به گفته محمدصادق حاتمی رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، با وجود این شرایط، صندوق صحا همچنان ۶ هزار میلیارد تومان منابع فعال برای اجرای پروژه‌های نوسازی در اختیار دارد. این منابع در بخش‌های مختلفی هزینه می‌شود؛ از جمله نوسازی ۹۶ هزار تاکسی و موتورسیکلت برقی، تأمین ۲۰ هزار موتورسیکلت برقی با همکاری شرکت ملی پخش و پالایش فرآورده‌های نفتی و همچنین اجرای پروژه ۱٬۵۳۴ دستگاه اتوبوس برقی با مشارکت هفت شرکت خودروساز.

در بخش تسهیلات نیز مشوق‌های ویژه‌ای در نظر گرفته شده است. برای خودروهای برقی، تسهیلات یک میلیارد و دویست میلیون تومانی بدون بهره با دوره بازپرداخت ۶۰ ماهه ارائه می‌شود که پرداخت ماهانه آن حدود ۱۲ میلیون تومان برآورد شده است. برای جایگزینی تاکسی‌های فرسوده نیز ۴۰۰ میلیون تومان تسهیلات در نظر گرفته شده است.

روند اسقاط خودروهای فرسوده تنها به تأمین منابع مالی وابسته نیست؛ میزان تولید و واردات خودرو نیز نقش اثرگذاری در این روند دارد. بر اساس قوانین موجود، خودروسازان باید به ازای تولید هر چهار خودرو، اسقاط یک خودروی فرسوده را تضمین کنند. این نسبت تأثیر مستقیمی بر سرعت خروج ناوگان فرسوده دارد و یکی از شاخص‌های اصلی تحقق اهداف برنامه هفتم به شمار می‌رود.

از سوی دیگر، در پیگیری‌های صورت‌گرفته میان ستاد نوسازی و سازمان برنامه و بودجه، مقرر شده است که ۴ هزار میلیارد تومان منابع برداشت شده از صندوق صحا تا پایان سال ۱۴۰۴ به صندوق بازگردانده شود. بازگشت این منابع می‌تواند ظرفیت مالی اجرای طرح‌های نوسازی را تقویت کرده و زمینه را برای تسریع اسقاط خودروهای فرسوده فراهم کند.

لزوم تقویت اقتصاد چرخشی نیز در این راستا بسیار مهم است. افزایش سرعت نوسازی ناوگان، بهره‌گیری هدفمند از صرفه‌جویی‌های حاصل از کاهش مصرف سوخت، تقویت منابع مالی و همراهی مستمر خودروسازان چهار محور اصلی کاهش ناترازی انرژی و ارتقای کیفیت حمل‌ونقل کشور به شمار می‌روند.

نوسازی ناوگان فرسوده می‌تواند به شکل مستقیم میزان انتشار آلاینده‌ها را کاهش دهد. خودروهای کهنه معمولاً چند برابر خودروهای جدید آلایندگی دارند و فناوری موتور آن‌ها قدیمی و فاقد استانداردهای زیست‌محیطی است. خروج میلیون‌ها خودروی فرسوده از چرخه تردد، یکی از مؤثرترین و سریع‌ترین راهکارها برای کاهش آلودگی در شهرهایی مانند تهران، مشهد، اصفهان و تبریز است.

استفاده از منابع حاصل از صرفه‌جویی سوخت برای تأمین مالی نوسازی، می‌تواند روند جایگزینی خودروها را به سمت مدل‌های پاک‌تر مانند خودروهای برقی و دوگانه‌سوز استاندارد سوق دهد. این مدل‌ها علاوه بر کاهش مصرف بنزین، به کاهش قابل توجه انتشار آلاینده‌ها کمک می‌کنند و اثر مستقیم بر کیفیت هوای شهرها دارند.

همراهی خودروسازان نیز بخش مهمی از این چرخه است. اجرای کامل قانون اسقاط به ازای تولید، از انباشته‌شدن خودروهای قدیمی جلوگیری می‌کند و تضمین می‌دهد که ورود هر خودروی جدید با حذف یک خودرو آلاینده همراه باشد. این هماهنگی، گام مهمی به سمت ایجاد یک چرخه پایدار برای کاهش آلودگی هوا محسوب می‌شود.

با ادامه این روند، می‌توان انتظار داشت که در سال‌های آینده نه‌تنها مصرف سوخت کشور کاهش یابد، بلکه شاخص‌های کیفیت هوا نیز بهبود قابل توجهی پیدا کنند. کاهش انتشار آلاینده‌ها، کاهش هزینه‌های درمانی ناشی از بیماری‌های مرتبط با آلودگی و افزایش سلامت عمومی، از پیامدهای مهم اجرای این برنامه است. نوسازی ناوگان حمل‌ونقل در نهایت می‌تواند نقش کلیدی در حرکت کشور به سمت شهری سالم‌تر، حمل‌ونقل ایمن‌تر و محیط زیستی پاک‌تر ایفا کند.

منبع: مهر نیوز